MONİ

Conversation with Sezin Romi

border_less / Huo Rf

7 minutes read, scroll down for text in Turkish

Moni publication is the result of a long-term research project aimed at making the lesser-known practice of the artist Salim Özgilik also known as Moni visible and securing its place within art history. The project traces back to 2019, when the process of digitizing and cataloguing Moni’s archive began, eventually making it remotely accessible through Salt Research. We are delighted to have evaluated this publication process, which made it possible to engage more closely with Moni’s practice together with Sezin Romi, the editor of the publication and to share this conversation.

What brought you and Moni together?
I met Salim Özgilik, also known as Moni, through Vasıf Kortun in 2019, when Moni’s archive was being digitized and catalogued. In 2020, during the period we were confined at home because of the pandemic, we held online meetings with the artist and completed the cataloguing and classification of the archive, to make it remotely accessible online via Salt Research. 

What driving factors led to this encounter and the emergence of the book?

When we began working on the Moni archive, we were also conducting the research on performance in Turkey at Salt, tracing performances realized in the country between 1984 and 1999. Our work was part of this research that ran parallel to The 90s Onstage exhibition held at Salt Beyoğlu in 2022–2023.

This book emerged as an extension of the Moni archive, and it is the outcome of a comprehensive study on a period and subject for which no consolidated source existed. Our approach at Salt’s is built on examining topics that have been understudied, overlooked, or lesser known; making our compiled sources accessible to the public via Salt Research; and opening them to discussion and further extending the conversation through other outputs such as exhibitions, publications, or web projects. It is important to situate the long-term research carried out on Moni within this framework.

Looking at the artist’s practice, we see that he began in Ankara in the second half of the 1980s, producing works rooted in performance and happenings. His works often spilled into public space, invited audience participation, and were provocative. Yet after moving to New York in 1992, he stepped away from producing works for a long period starting in 1995. The Moni archive helps us understand his practice while also shedding light on the dynamics of the period and Ankara’s art scene.

The archive served as a source for the Research on Performance in Turkey 1984–1999 web project, based on the interviews with people who took part in or contributed to the performances included in this research. After a long hiatus, the artist also took part in The 90s Onstage with his works. The Story of Moni talk organized at Salt Beyoğlu in January 2023, in parallel to the exhibition, laid the foundation of this book. The initiative came from Moni, the book’s designer Ali Cindoruk, and one of its authors, Aslıhan Demirtaş. Our starting point was to make Moni’s little-known practice visible and situate it within art history.

In the talk, we discussed Moni’s practice through his archive at Salt Research in an unprecedentedly comprehensive way. To prepare for the event, I went through the entire archive from beginning to end, created a chronology, and provided context on the works using the clippings in the archive and the manifestos written by the artist. After the talk, I wrote a piece titled Moni’s Story for Salt Blog that brought together the material I had referenced. This text became one of the sources I later shared with the contributing authors during the development phase of the book.

Are there other publications on Moni’s practice?
The first and only artist book on Moni’s practice is Moni ‘89. This black-and-white publication was photocopied for distribution. It brings together selected visuals from works created up to 1989, his manifestos, and a text he wrote on art theory.

How did you decide on the content of the book? What are your thoughts on what it offers to readers?
Moni ‘89 and the artist’s archive served as guides in preparing the book, Moni. In shaping the content, we aimed to present Moni’s practice, situate it within art history, and approach it from different angles. The works in dialogue with his manifestos form its core.

Bora Gürdaş examines Moni’s little-known position in Turkey’s art history, while Aslıhan Demirtaş focuses on how the artist’s works in Ankara’s public spaces relate to the capital city’s transformation. Sevi Bayraktar’s essay situates his practice within the context of art and politics in Turkey while also tracing the history of performance and happenings. The contributions of Catherine Spencer and Suzana Marjanić were key in framing Moni’s work comparatively, extending the discussion beyond Turkey. Spencer analyzes Moni’s found object based works in relation to Allan Kaprow and Carolee Schneemann within the context of international history of performance. Marjanić, meanwhile, explores similarities between Moni’s works and performances in Croatia in the 1980s and 1990s, drawing attention to intersections with the Group of Six Artists’ street exhibitions and Tomislav Gotovac’s performances.

At the same time, it was necessary to answer the question: “Who is Moni?” We wanted to address what the artist did after moving to New York and the reason behind his return to producing works today. To do so, the artist updated monifesto written in 1989, which included a detailed biography in bullet points, by adding what he has done since. A talk at Salt Beyoğlu, as a part of its public program, accompanied this process.

Although the book focuses on Moni, it also serves as a source on the history of performance art and its relationship with other disciplines through the lens of Moni’s works. I find it very valuable and critical that such a solid body of literature now exists in Turkish. I hope it becomes a useful resource for many researchers.

How did the people you worked with come together?
The team working on Moni embraced and approached it with enthusiasm, and worked with great care. I really want to underline this aspect. The project was initiated by Moni, Aslıhan Demirtaş, the author, and Ali Cindoruk, the designer of the book. I was invited by them to prepare the book for publication. Following the talk in January 2023, we met for lunch and began thinking and talking about the project. 

Ali Cindoruk and Moni have been friends since their years in New York; therefore, Ali undertook the design of the book as someone who knows the artist closely and understands the process. We then began working on the conceptual framework, discussing what we wanted to present, identifying potential contributors, and reaching out to them. We launched the editorial process and the team after finalizing the contents and commissioning the essays.

Başak Çaka, Salt’s former editor, joined the team as a professional who is deeply familiar with the institution’s standards and the literature on the subject. Throughout the process, Başak generously shared her insights on all aspects of the publication, beyond editing. Merve Ünsal had previously translated my Salt Blog text into English; continuing to work with her on this project was really valuable. For the final English proofread, we worked with two names: Laura Preston and İpek Ulusoy Akgül. I first met Laura during the run-up to the publication of İpek Duben: Skin, Body, I, and I had also worked with İpek Ulusoy Akgül at Salt before. Both made very meaningful contributions.

We worked with Destina Pütün, a member of KHORA, who undertook the typesetting for this project. Mine Söyler was a researcher we collaborated with during Salt’s performance research and The 90s Onstage exhibition. We got the chance to work together again on this book. The A4 Ofset team, who handled the printing, supported the project throughout. The contribution of all Salt teams to the printing, promotion, and distribution was also invaluable.

I believe that Moni’s goodwill and the strong relationships he builds with people had a very positive impact on the process. Without his trust in the project and unconditional support, it would not have been possible to bring Moni to life.

In your view, what distinguishes the book? (Aside from the unique nature of the artist’s practice, of course.)

The making of a book is inherently subjective; different editors can approach the same idea from entirely distinct perspectives, resulting in very different content. The same applies to this book, Moni. Pursuing the question “Who is Moni?” was one of the elements that set this project apart from others and made it exciting. The book currently stands as the most comprehensive resource on Moni. But it does not aim to position itself as the definitive account of the artist. It aims to situate his wide-ranging practice—spanning painting, mural, installation, performance, and happening—within the art-historical narrative. In doing so, it aims to enrich the research conducted since 2019 with new perspectives and interpretations, and to serve as a reference for researchers working on the history of performance art and its connections to different disciplines.

Where can we find the book?
Copies can be purchased at Robinson Crusoe 389 Bookstore in Salt Beyoğlu and Salt Galata, or online through the bookstore’s website. The English edition, published as a collaboration of Salt and Mousse Publishing, is also available online through Mousse Publishing’s website: https://www.moussemagazine.it/shop/moni/.

* Translation: Deniz İnal

MONİ

Sezin Romi ile sohbet

border_less / Huo Rf 

7 dakika okuma süresinde 

Moni kitabı sanatçı Salim Özgilik’in (namıdiğer Moni) az bilinen pratiğini görünür kılmak ve sanat tarihine kazandırmak amacıyla yürütülen uzun soluklu bir araştırmanın ürünüdür. Moni’nin pratiğine daha yakından yaklaşmayı mümkün kılan bu yayın sürecini, kitabı yayına hazırlayan Sezin Romi ile birlikte değerlendirmekten ve bu sohbeti paylaşmaktan mutluluk duyuyoruz.

Moni ile sizi bir araya getiren neydi?

Salim Özgilik, namıdiğer Moni ile 2019’da arşivinin dijitalleştirilmesi ve kataloglanması vesilesiyle Vasıf Kortun aracılığıyla tanıştım. 2020’de, pandemi nedeniyle evlerde kapalı olduğumuz süreçte sanatçıyla gerçekleştirdiğimiz çevrim içi görüşmelerle arşivinin kataloglanıp tanımlanmasını ve Salt Araştırma’da uzaktan erişime açılmasını sağladık.

Bu buluşma ve kitabın ortaya çıkmasına yol açan ihtiyaçlar nelerdi?

Moni arşivine başladığımız dönemde, Salt’ta eş zamanlı olarak Türkiye Performans Araştırması’nı yürütüyor ve 1984–1999 yılları arasında Türkiye’de gerçekleşmiş performansların izini sürüyorduk. Bu çalışma, aynı zamanda 2022–2023’te Salt Beyoğlu’nda düzenlenen Sahnede 90’lar sergisine paralel ilerleyen araştırmanın da bir parçasıydı.

Moni arşivinin bir uzantısı olarak ortaya çıkan bu kitap, üzerine derli toplu bir kaynak bulunmayan bir dönem ve konuya dair kapsamlı bir araştırmanın ürünü. Salt’taki yaklaşımımız; yeterince çalışılmamış, göz ardı edilmiş ya da az bilinen konuları incelemek, derlediğimiz kaynakları Salt Araştırma üzerinden kamunun erişimine açmak ve sergi, yayın ya da web projeleri gibi çıktılar aracılığıyla tartışmaya açıp katmanlandırmak üzerine kurulu. Moni üzerine yürütülen uzun soluklu araştırmayı da bu çerçevede ele almak kritik.

Sanatçının pratiğine baktığımızda, 1980’lerin ikinci yarısında Ankara’da performans ve happening ağırlıklı üretimlerle başladığını görüyoruz. Çoğu zaman kamusal alana taşan, izleyicinin katılımını talep eden, provokatif işler üretiyor. Ancak 1992’de New York’a taşınmasıyla birlikte 1995’ten itibaren sanat üretimine uzun bir ara veriyor. Moni arşivi, sanatçının pratiğini anlamamıza olanak sağlarken aynı zamanda dönemin ve Ankara sanat ortamının dinamiklerine de ışık tutuyor.

Bu arşiv, performans araştırması kapsamında hazırlanan performanslara katılan ve katkıda bulunan kişilerle yapılan görüşmeler ışığında hazırlanan Salt’ın web projesi Türkiye Performans Araştırması 1984–1999’a kaynaklık ederken; sanatçı aynı zamanda uzun bir aradan sonra ilk kez Sahnede 90’lar sergisinde de işleriyle yer aldı. Bu kitabın temeli, Salt’ın sergi paralelinde Ocak 2023’te Salt Beyoğlu’nda düzenlenen Moni’nin Hikâyesi söyleşi programıyla atıldı. Salim Bey’in yanı sıra bu kitabın tasarımcısı Ali Cindoruk ve yazarlarından Aslıhan Demirtaş’ın girişimiyle proje başlatıldı. Çıkış noktamız, Moni’nin az bilinen pratiğini görünür kılmak ve sanat tarihine kazandırmaktı.

Söyleşide, Moni’nin pratiğini Salt Araştırma’daki arşivi üzerinden ilk kez bu denli kapsamlı biçimde ele aldık. Hatta söyleşiye hazırlanırken arşivi baştan sona tarayarak bir kronoloji çıkardım, işleri arşivdeki kupürler ve sanatçının kaleme aldığı manifestolar eşliğinde detaylandırdım. Söyleşi sonrasında kullandığım bilgileri bir araya getirerek Salt Blog için aynı başlıkta bir yazı kaleme aldım. Bu metin de kitap çalışması sürecinde yazarlarla görüşürken paylaştığım kaynaklardan biri hâline geldi.

Moni’nin pratiğine dair başka yayınlar mevcut mu?

Sanatçının pratiğine dair ilk ve tek sanatçı kitabı Moni ‘89. Bu siyah beyaz, fotokopi ile çoğaltılarak yapıldı. 1989’a kadar yaptığı işlerden seçili görseller, manifestoları ve sanat teorisi üzerine yazdığı bir metni bir araya getiriyor.

Yayının içeriklerine nasıl karar verdiniz? Yayında okuyucuya sunulan içeriği nasıl değerlendiriyorsunuz?

Moni kitabı Moni ‘89 ve sanatçının arşivi rehberliğinde hazırlandı. İçerik kısmını oluştururken Moni’nin pratiğini sunmak, sanat tarihine konumlandırmasını ve farklı açılardan ele alınmasını göz önünde bulundurduk. İşleri manifestoları eşliğinde kitabın çekirdeğini oluşturdu. Bora Gürdaş, Moni’nin Türkiye sanat tarihindeki az bilinen konumunu irdelerken Aslıhan Demirtaş, sanatçının Ankara’daki kamusal alanlarda icra ettiği işlerin başkentin dönüşümüyle kurduğu ilişkiyi ele aldı. Sevi Bayraktar’ın yazısı sanatçının pratiğini Türkiye’de sanat ve siyaset bağlamında değerlendirirken performans ve happening tarihine baktı. Catherine Spencer ile Suzana Marjanić’in yazıları ise Moni’nin üretimini sadece Türkiye odağında değil aynı zamanda farklı coğrafyalarla karşılaştırmalı olarak ele alması açısından kritikti. Catherine Spencer, Moni’nin buluntu nesnelere dayalı üretimlerini uluslararası performans tarihi bakımından Allan Kaprow ve Carolee Schneemann’ın üretimleriyle karşılaştırmalı şekilde inceledi. Suzana Marjanić ise, Moni’nin performatif işleriyle 1980’li ve 1990’lı yıllarda Hırvatistan’da yapılan performansların benzerliklerini işledi; Group of Six Artists’in sokaktaki sergi eylemleriyle, Tomislav Gotovac’ın performanslarıyla kesişimlerine dikkati çekti.

Öte yandan “Moni kim?” sorusuna da yanıt vermek gerekiyordu. Sanatçının New York’a taşındıktan sonra neler yaptığını ve bugün neden yeniden üretmeye devam ettiğini anlatmak istiyorduk. Bu nedenle, sanatçı 1989’da madde madde kaleme aldığı biyografisini içeren monifesto’yu, bugüne dek yaptıklarını da ekleyerek güncelledi. Tüm bunlara, Salt Beyoğlu’nda gerçekleştirdiğimiz kamu programının devamı niteliğindeki söyleşimiz eşlik etti.

Kitap her ne kadar Moni’nin kitabı olsa da sanatçının üretimi üzerinden performans sanatının tarihi ve farklı disiplinlerle ilişkisi üzerine de bir kaynak sunuyor. Özellikle Türkçede bu denli nitelikli bir içeriğin literatüre dâhil edilmesinin çok değerli ve kritik buluyorum. Dilerim pek çok araştırmacının yararlanmasına vesile olur.

Birlikte çalıştığınız isimler nasıl bir araya geldi?

Moni kitabı, bu projeye gönül veren, şevkle yaklaşan ve özveriyle çalışan bir ekip tarafından tamamlandı; bunun özellikle altını çizmek isterim. Proje, Salim Bey’in, kitabın yazarlarından Aslıhan Demirtaş’ın ve kitabın tasarımcısı Ali Cindoruk’un girişimiyle başladı. Kitabı yayıma hazırlamak üzere bu ekipten davet aldım ve Ocak 2023’teki programın ardından bir öğle yemeğinde bir araya gelerek proje üzerine düşünmeye ve konuşmaya başladık.

Ali Cindoruk ile Salim Bey, New York döneminden arkadaşlar; sanatçıyı yakından tanıyan ve sürece hâkim biri olarak Ali Bey, kitabın tasarımını üstlendi. Ardından kitabın kavramsal çerçevesi üzerine çalışmaya, neleri sunmak istediğimizi tartışmaya ve yazı yazabilecek kişileri belirleyip onlarla görüşmeye başladık. Yazılar netleştirilip ısmarlandıktan sonra editöryal süreci ve ekibi oluşturduk.

Salt’ın eski editörü olan Başak Çaka, hem kurumun standartlarına hem de literatüre hâkim bir profesyonel olarak ekibe katıldı. Başak, süreç boyunca editörlüğün ötesinde yayınla ilgili her konuda görüşlerini cömertçe bizimle paylaştı. Merve Ünsal, daha önce Salt Blog’daki yazımı İngilizceye çevirmişti; bu projede kendisiyle çalışmaya devam etmek değerliydi. İngilizce son okuma için ise iki ayrı isimle çalıştık: Laura Preston ve İpek Ulusoy Akgül. Laura ile tanışmamız Salt’ın İpek Duben: Ten, Beden, Ben kitabı sırasında olmuştu; İpek Ulusoy Akgül ile ise daha önce Salt’ta birlikte çalışmıştık. Her iki ismin katkısı son derece değerliydi.

KHORA ekibinden Destina Pütün ile bu projede tanıştık ve Destina dizgiyi gerçekleştirdi. Mine Söyler ise Salt’ın performans odaklı araştırması ve Sahnede 90’lar sergisi sırasında iş birliği yaptığımız bir araştırmacıydı. Bu kitapta da birlikte çalıştık. Kitabın basımını gerçekleştiren A4 Ofset ekibi de süreç boyunca değerli desteğini sundu. Kitabın basımı, tanıtımı ve dağıtımında tüm Salt ekiplerinin katkısı ayrıca çok kıymetliydi.

Salim Bey’in iyi niyeti ve insanlarla kurduğu güçlü iletişimin sürece çok olumlu yansıdığını düşünüyorum. Onun projeye ve yayın ekibine duyduğu güven ile koşulsuz desteği olmasaydı Moni kitabını hayata geçirmemiz mümkün olmazdı.

Kitabı, farklı kılan yönleri var mı sence? (Elbette, sanatçının pratiğinin benzersizliği dışında:) )

Kitap yapmak özünde subjektif bir süreçtir; farklı editörler aynı kitabı bambaşka açılardan ele alabilir ve ortaya birbirinden çok farklı içerikler çıkabilir. Bu durum Moni kitabı için de geçerli. “Moni kim?” sorusunun izini sürmek, benim için bu yayın projesini özgün ve heyecan verici kılan etkenlerden biri oldu. Bu kitap şimdilik Moni’ye dair en kapsamlı kaynak olma niteliğini taşıyor. Ancak sanatçı üzerine bir son söz söyleme niyetinde değil. Moni’nin resimden duvar resmine, enstalasyondan performans ve happening’e çeşitlenen üretimini sanat tarihi anlatımına kazandırmaya odaklanıyor. Bunu yaparken 2019’dan bu yana yürütülen araştırmayı yeni okuma ve yorumlamalarla zenginleştirme, performans sanatının tarihi ve farklı disiplinlerle ilişkisi üzerine çalışan araştırmacılar için de bir referans olma amacını taşıyor.

Kitaba nerelerden ulaşılabilir?
Kitaplar Salt Beyoğlu ve Salt Galata’daki Robinson Crusoe 389 Kitabevi’nden veya kitabevinin web sayfası üzerinden çevrimiçi satın alınarak edinilebilir. İngilizce edisyon, Salt ve Mousse Publishing iş birliğiyle yayımlanmış olup, Mousse Publishing’in web sitesinde de çevrimiçi olarak satın alınabilir: https://www.moussemagazine.it/shop/moni/.